Βρίσκεστε εδώ: Αρχική Σελίδα αναδημοσιεύσεις Γκάζι: Από το εναλλακτικό πείραμα στη mainstream πραγματικότητα

Γκάζι: Από το εναλλακτικό πείραμα στη mainstream πραγματικότητα

Δημοσιεύτηκε 28/02/2010

Αν ισχύει ότι οι κοινωνικές αντιθέσεις προβάλλονται στον χώρο, ισχύει μάλλον εξίσου ότι ο χώρος δεν λειτουργεί μόνο ως απλή προβολή αλλά διαμορφώνει ταυτότητες και καθημερινότητες. Ο χώρος που εκτείνεται νοτιοδυτικά της διασταύρωσης της Ιεράς Οδού με την Πειραιώς, εσωκλείοντας 350 στρέμματα γης, έχει μια ιδιαίτερη δυναμική αλλά κι ένα έντονο ιστορικό ίχνος - ανεπαίσθητο ίσως για τους 10.000 θαμώνες που κατακλύζουν την περιοχή τα βράδια της Παρασκευής και του Σαββάτου.

Το ιστορικό αποτύπωμα στους τοίχους

Η ιστορία της περιοχής σφραγίζεται από την κατασκευή του αθηναϊκού εργοστασίου της Γαλλικής Εταιρείας Γκαζιού το 1857. Η λειτουργία του εργοστασίου προορίζεται για την ηλεκτροδότηση της πόλης και σταδιακά ανεγείρονται τα πρώτα κτήρια: αίθουσες αποθήκευσης, υδραγωγεία, φούρνοι για να εξελιχθούν με το πέρασμα του χρόνου σε μια πραγματική κοινότητα περιλαμβάνοντας ξυλουργείο, κουρείο, χυτήριο, κοινοτική κλινική, το περίγραμμα της οποίας διακρίνεται ώς τις μέρες μας. Το 1938 το εργοστάσιο εκχωρείται στον Δήμο Αθηνών και φτάνουμε στο 1984, που σταματά η λειτουργία του εργοστασίου εξαιτίας των υπερβολικών ρύπων που εκπέμπει.

Όλα αυτά τα χρόνια το εργοστάσιο λειτούργησε ως πόλος έλξης για εργατικά στρώματα, που έχτιζαν χαμηλές κατοικίες με λίγα δωμάτια και αυλές περιμετρικά του εργοστασίου.
Το 1967 εγκαταστάθηκαν στην περιοχή οικογένειες μουσουλμάνων από τη Θράκη, που αναζητούσαν εργασία στο εργοστάσιο. Απόρροια αυτής της συγκυρίας το 87ο Διαπολιτισμικό Δημοτικό σχολείο. Ταυτόχρονα στους γύρω δρόμους αναπτύχθηκαν χώροι αναψυχής, όπως ταβέρνες και τεκέδες, ενώ εξαπλώνονταν και παραγωγικές δραστηριότητες με συνεργεία αυτοκινήτων, βαφεία και φαναρτζίδικα να συνωστίζονται σε ελάχιστα τετραγωνικά.

Ο χαρακτήρας της περιοχής παρέμεινε αναλλοίωτος για χρόνια, καθώς δεν άνθησε ο θεσμός της αντιπαροχής και τα μικρά μονώροφα ή διώροφα σπίτια δεν αντικαταστάθηκαν από πολυκατοικίες. Το 1910 εγκαταστάθηκε εκεί η πλειονότητα των οίκων ανοχής με αποτέλεσμα η Γκαζοχωρίτισσα να καταστεί συνώνυμο της ιερόδουλης. Αν και κακόφημη συνοικία όμως, δεν παρουσίασε ποτέ υψηλά ποσοστά εγκληματικότητας.

Πολιτιστική ανάταση στα χαλάσματα

Το κλείσιμο του εργοστασίου αποτέλεσε έναυσμα για την αποκατάσταση και επαναχρησιμοποίηση των κτηρίων του. Η διαδικασία αυτή οδήγησε στη δημιουργία της Τεχνόπολης, η οποία συνιστά ένα από τα πιο ζωντανά βιομηχανικά μουσεία της Ευρώπης, προκαλώντας αναπόφευκτα την αναπόληση άλλων εποχών.

Παράλληλα λειτουργεί ως πολιτιστικός πολυχώρος και φιλοξενεί από το 1999 το δημοτικό ραδιόφωνο «Αθήνα 9,84». Ανά διαστήματα βεβαίως, πυροδοτούνται εντάσεις αναφορικά με επιμέρους χρήσεις των εγκαταστάσεων της, όπως η πιο πρόσφατη για το Αεροφυλάκιο Δ15, μνημείο 100 ετών που διασώζεται σχεδόν ακέραιο. Η πρόταση της δημοτικής αρχής να μετατραπεί σε χώρο συναθροίσεων και συναυλιών, συνάντησε την αντίδραση των επιστημονικών και κοινωνικών φορέων και πάγωσε προσωρινά με δεδομένο ότι το Αεροφυλάκιο ως μνημείο δεν έχει συντελεστή δόμησης και άρα δεν μπορεί να χτιστεί.

Στις αρχές του 2000 το Γκάζι προσφέρεται για τις πρώτες αναζητήσεις και τους πειραματισμούς καλλιτεχνικών και ομοφυλοφιλικών ομάδων.

Οι μικρές παλιές κατοικίες και οι οίκοι ανοχής δίνουν τη θέση τους σε cafe-bar, με αποτέλεσμα μια δραστήρια και εναλλακτική νυχτερινή ζωή να ευδοκιμήσει στη μέχρι πρότινος άγνωστη γωνιά της πόλης. Με την πάροδο του χρόνου όμως, οι πειραματισμοί έδωσαν τη θέση τους σε μια ανάπτυξη άνευ ορίων (και όρων).

Gentrification και real estate

Το Γκάζι πλέον εντάσσεται στις περιοχές εκείνες που δοκιμάζεται η μέθοδος του εξευγενισμού (gentrification). Πρόκειται για μια διαμφισβητούμενη έννοια, που υπονοεί την αναμόρφωση φτωχών εργατικών συνοικιών στο κέντρο της πόλης, με πολλαπλές επιπτώσεις σε υλικό και συμβολικό επίπεδο. Η πολιτιστική αξία της περιοχής παράγει νέα αξία γης που αξιοποιεί ο κατασκευαστικός και κτηματικός κλάδος, οδηγώντας σε ιλιγγιώδεις αυξήσεις τιμών και ενοικίων, απαγορευτικές για τα ασθενέστερα στρώματα. Το γεγονός ότι την περίοδο 2002-2009 το κόστος γης στο Γκάζι ανέβηκε κατά 300% και ότι η κοστολόγηση των loft(τελευταία μόδα στέγασης) ανέρχεται σε 3500-5000 ευρώ ανά τ.μ., είναι ενδεικτικό της συμβολής του παράγοντα real estate στην αλλοίωση της κοινωνικής σύνθεσης της περιοχής με τον σταδιακό εκτοπισμό των μέχρι πρότινος κατοίκων της.

Το Γκάζι ως ιστορικά λαϊκή γειτονιά με παραγωγικές επιχειρήσεις και εμπόριο, αντικαθίσταται σταδιακά από το nightlife και προσαρμόζεται στις ανάγκες στέγασης της μεσοαστικής τάξης, ενώ ταυτόχρονα συρρικνώνονται οι κοινόχρηστοι χώροι.

Πρόκειται για μια διαδικασία ανακατάληψης της πόλης που αποσκοπεί στην εξαφάνιση των θυλάκων του κοινωνικού αποκλεισμού. Μια εθνογραφική έρευνα που πραγματοποίησε ο καθηγητής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Κώστας Γιαννακόπουλος στην ευρύτερη περιοχή, είναι διαφωτιστική για τη φαινομενολογία των νέων κατοίκων της περιοχής. Το Γκάζι επιλέγεται ως τόπος κατοίκησης τα τελευταία χρόνια από μεσοαστούς κυρίως επιστήμονες και καλλιτέχνες.

Στην πλειοψηφία τους είναι εργένηδες ή συνιστούν ετεροφυλοφιλικές ή ομοφυλοφιλικές συμβιώσεις, ενώ σε μικρό βαθμό θα συναντήσουμε ετεροφυλόφιλα ζευγάρια με παιδιά. Η περιοχή φαίνεται να ασκεί μια έντονη γοητεία σε αντιπαράθεση με το απονεκρωμένο - οικογενειακό περιβάλλον των προαστίων της πόλης. Η λαϊκοπαραδοσιακή φυσιογνωμία και η πολυπολιτισμικότητα της γειτονιάς, αποτελεί ερέθισμα για τον κόσμο της διανόησης. Παρ’ ολ’ αυτά φαίνεται ότι το βλέμμα των κατοίκων απέναντι στους ταξικά, εθνοτικά και σεξουαλικά διαφορετικούς είναι φωτογραφικό και η θέαση του Άλλου αποστασιοποιημένη. Αυτό που διαπιστώνεται είναι η μοναχική συνύπαρξη των ετερόκλητων στοιχείων και όχι η αλληλεπίδραση τους.

Η queer όψη της περιοχής

Το Γκάζι είναι εγχαραγμένο στη συλλογική συνείδηση ως gay friendly περιοχή, εξαιτίας της μεγάλης συγκέντρωσης επιχειρήσεων gay προσανατολισμού αλλά και κατοικιών LGBT (lesbian, gay, trans, bisexual) ατόμων. Και είναι γεγονός ότι το Γκάζι εμπεριέχει ένα δίκτυο χώρων και δραστηριοτήτων, όπου οι LGBT αποκτούν όχι μόνο ορατότη- τα αλλά και μια ενσώματη αίσθηση του ανηκειν.

Ενώ, αρκετοί ομοφυλόφιλοι επιλέγουν να κατοικήσουν στο Γκάζι, καθώς δεν αποτελεί έναν τόπο σαφώς προσδιορισμένο από κανονιστικές οικογενειακές σχέσεις και αφήνει περιθώρια εκδήλωσης νέων μορφών συμβίωσης. Παρ’ όλα αυτά η πλειοψηφία των επιχειρηματιών εκμεταλλεύεται αυτή την ανάγκη για καθαρά εμπορευματικούς σκοπούς, προβάλλοντας μια αγοραία αντίληψη για τη σεξουαλικότητα και χωρίς καμία αξίωση εμπέδωσης μια εν γένει αντισεξιστικής και αντιομοφοβικης στάσης. Τα αιτήματα του LGBT κινήματος όμως δεν εξαντλούνται σ΄ένα καθεστώς ανοχής σε μια γωνιά της πόλης αλλά στη συνολική αποδόμηση των στερεοτύπων και την άρση των διακρίσεων.


Ένα ανοιχτό στοίχημα

Το Γκάζι αποτελεί ένα πεδίο ενεργών αντιθέσεων, μια περιοχή που βιώνει βίαιους μετασχηματισμούς και τον κίνδυνο ακραίας εμπορευματοποίησης και κορεσμού να ελλοχεύει. Οι αντίστοιχες εμπειρίες που έχουν καταγραφεί σε Ψυρρή και Θησείο, προκρίνουν ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Τα κινήματα των ενεργών πολιτών, από την άλλη, διατηρούν ακόμα τη δυνατότητα να προκαλούν ρωγμές στη στρατηγική του εξευγενισμού. Ο συμμετοχικός σχεδιασμός της περιοχής, που θα ευνοεί την αλληλεπίδραση των διαφορετικών στοιχείων, τη συνύπαρξη παλιών και νέων χρήσεων, τη συνομιλία με την κληρονομιά του χώρου και τους ριζοσπαστικούς πειραματισμούς, μπορεί να επανακατοχυρώσει τη φυσιογνωμία της περιοχής ως υπόδειγμα κοινωνικής ζωτικότητας και κατώφλι επικοινωνίας.

Πηγές

«Ένα κενό μέσα στην πόλη: Χώρος, διαφορά και ουτοπία στον Κεραμεικό και το Γκάζι.» από το βιβλίο «Αμφισβητούμενοι χώροι στην πόλη. Χωρικές προσεγγίσεις του πολιτισμού» Κώστας Γιαννακόπουλος-Γιάννης Γιαννιτσιώτης, εκδόσεις Αλεξάνδρεια

«Εξευγενισμός: κοινωνικές και χωρικές ανακατατάξεις στις σύγχρονες πόλεις. Το παράδειγμα της Αθήνας»
Ελένη Πορτάλιου (περιοδικό Διάπλους) www.nomadikiarxitektoniki.net

ΜΑΡΙΑ ΛΟΥΚΑ/ΑΥΓΗ http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=526679
Ενέργειες Εγγράφων
  • Αποστολή
  • Εκτύπωση
  • Bookmarks
ανακοινώσεις
Συνέντευξη του υποψηφίου δημάρχου Αθηναίων με την «Ανοιχτή Πόλη», Γαβριήλ Σακελλαρίδη στο Matrix24.gr και τον Γιώργο Μελιγγώνη 28/02/2014
Δήλωση του υποψήφιου δημάρχου Αθηναίων με την «Ανοιχτή Πόλη», Γαβριήλ Σακελλαρίδη μετά την ξενάγηση στην έκθεση του «Rethink Athens» 28/02/2014
Σημεία συνέντευξης του υποψηφίου δημάρχου Αθηναίων με την «Ανοιχτή Πόλη», Γαβριήλ Σακελλαρίδη στο VIMA FM και την εκπομπή των Ξενάκη – Αδαμόπουλου 27/02/2014
Δήλωση του υποψήφιου δήμαρχου Αθηναίων με την «Ανοιχτή Πόλη», Γαβριήλ Σακελλαρίδη σχετικά με τις δηλώσεις του κ. Καμίνη στην τηλεόραση του ΣΚΑΙ. 26/02/2014
Δήλωση του υποψήφιου δήμαρχου Αθηναίων με την Ανοιχτή Πόλη, Γαβριήλ Σακελλαρίδη σχετικά με τις δηλώσεις του υφυπουργού Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας, Νότη Μηταράκη για το πάρκο Ελληνικού 26/02/2014
Η Ανοιχτή Πόλη ενάντια στην ιδιωτικοποίηση της δημόσιας γης και του νερού 24/02/2014
Αποσπάσματα από τη συνέντευξη του υποψήφιου δήμαρχου με την «Ανοιχτή Πόλη» Γαβριήλ Σακελλαρίδη στην εκπομπή των Λυριτζή και Οικονόμου στο Σκάι Ραδιόφωνο 20/02/2014
Να προχωρήσει επιτέλους η δημιουργία χώρου πρασίνου στο οικόπεδο της ΔΕΗ στους Άνω Αμπελόκηπους 20/02/2014
Επίσκεψη του υποψηφίου δημάρχου Αθηναίων, Γαβριήλ Σακελλαρίδη στο Κοινωνικό Ιατρείο-Φαρμακείο Αλληλεγγύης Αθήνας 14/02/2014
Σημεία από τη συνέντευξη του υποψηφίου δημάρχου Αθηναίων με την "Ανοιχτή Πόλη", Γαβριήλ Σακελλαρίδη στον Real fm και τον Νίκο Χατζηνικολάου 14/02/2014
Περισσότερα...
 
map.png